# Bronnen — marktcheck (KasOntwerp budgetraming)

> Doel: de belangrijkste kostendrijvers van de budgetraming toetsen aan actuele
> NL-marktbronnen en de herkomst (URL + datum) vastleggen. Zo is "onderbouwd"
> ook echt _geverifieerd_, niet "rond verzonnen".
>
> **Peildatum marktcheck:** 2026-06-01 (prijspeil bibliotheek: 2025-Q4).
> Blijft een **indicatieve richtprijs** — geen offerte (zie disclaimer in de raming).

Elke geverifieerde regel hieronder is in `kostenbibliotheek_groente_2025Q4.json`
herkenbaar aan een `bron`-veld met datum en `geverifieerd: "2026-06-01"`.

---

## 1. Staalconstructie — € per kg (gemonteerd, verzinkt)

- **Marktbeeld:** opbouw van de kg-prijs voor afgemonteerd, thermisch verzinkt
  constructiestaal:
  - basismateriaal ± € 0,75–1,00 /kg;
  - fabricage (zagen/boren/lassen) ± € 0,50–1,50 /kg;
  - oppervlaktebehandeling/verzinken ± € 15–40 /m² → ± € 0,5–1,0 /kg;
  - montage op locatie ± € 200–500 /ton (€ 0,20–0,50 /kg).
  Som afgemonteerd, verzinkt: **≈ € 4–8 /kg** afhankelijk van complexiteit.
  Kasstaal (lichte, repetitieve profielen, hoge precisie) zit in de **onderkant
  tot midden** van die band.
- **Toegepast in bibliotheek:** STA-posten herrekend op een afgemonteerde
  kg-prijs i.p.v. de oude "te ronde" € 3,50/kg-aanname. Kolommen/spanten/
  windverband/goten zijn gemodelleerd op een gemengde € ≈ 5–6 /kg afgemonteerd.
- **Bronnen (geraadpleegd 2026-06-01):**
  - Jactio — kostenfactoren staalconstructie per kg:
    https://jactio.com/nl/kostenfaktoren-im-stahlbau/
  - Ferna — staalprijs 2026 (index/prognose):
    https://ferna.nl/blog/staalprijs/
  - Bouwen met Staal — Index Staalprijzen (BmS):
    https://www.bouwenmetstaal.nl/tools/index-staalprijzen-bms

## 2. Tuinbouwglas — € per m²

- **Marktbeeld:** enkel (vlak) glas geleverd+geplaatst ligt globaal € 20–50 /m²;
  kaal tuinbouwglas (4 mm float/diffuus, zonder montage) ligt daar onder. De
  **prijs van tuinbouwglas is de afgelopen jaren sterk gestegen** door de
  concurrentie met de zonne-energiemarkt (zelfde floatglas-capaciteit).
- **Toegepast:** DEK-post gesplitst in **dekglas** (kaal, diffuus) en
  **dekprofielen/rubbers** (aluminium glaslat + dichting), i.p.v. één bundelpost.
  Dekglas diffuus ± € 13–16 /m², profielen/rubbers ± € 9–12 /m²; gevelbeglazing apart.
- **Bronnen (geraadpleegd 2026-06-01):**
  - Glasmij Venlo — tuinbouwglas vergelijken:
    https://glasmij.com/tuinbouwglas/
  - Groentennieuws — "Prijs van tuinbouwglas verdubbelt door groei zonne-energie":
    https://www.groentennieuws.nl/article/9280184/prijs-van-tuinbouwglas-verdubbelt-door-groei-in-markt-zonne-energie/
  - Glas-Gigant — enkel glas prijzen 2026 (referentiekader plaatsen):
    https://www.glas-gigant.nl/enkel-glas-prijzen/

## 3. Uurtarieven bouw / installatie NL (2025–2026)

- **Marktbeeld:** gemiddeld zzp-uurtarief installatietechniek **± € 60 /u**
  (excl. btw); gemiddeld over alle zzp'ers **± € 83 /u**. Bouw-/montage-zzp zit
  tussen die waarden.
- **Toegepast:** arbeid is in de bibliotheek **verdisconteerd in de
  eenheidsprijzen** (afgemonteerd), niet als los uurtarief; de `arbeidsnorm_uur`
  per post dient alleen voor de manuren-/doorlooptijdraming. Het uurtarief is
  hier als kalibratie-referentie vastgelegd (montagecomponent ≈ € 55–65 /u).
- **Bronnen (geraadpleegd 2026-06-01):**
  - Knab Bieb — Uurtarief zzp'ers in de bouw 2025 (per beroep):
    https://bieb.knab.nl/ondernemen/uurtarief-zzpers-in-de-bouw-2025-alle-relevante-cijfers-per-beroep
  - Knab Bieb — Uurtarief installateur zzp:
    https://bieb.knab.nl/ondernemen/wat-verdient-een-installateur-zzp-bekijk-uurtarief-en-winst

## 4. Kengetal kasbouw — € per m² (kalibratie benchmark)

- **Belangrijk onderscheid:** de **bouwleges-toets kengetallen** zijn
  **casco/skelet**-bedragen (constructie + dek, _zonder_ klimaat-, water-,
  scherm- en elektra-installaties), en liggen daarom veel lager dan een
  sleutelklare (turn-key) kas:
  - Tuinbouwkas Venlo: **€ 63 /m²** (casco);
  - Tuinbouwkas breedkap: **€ 76 /m²** (casco);
  - Foliekas: **€ 52 /m²** (casco).
- **Conclusie voor de benchmark:** onze raming is **turn-key, semi-automaat**
  (incl. verwarming, water/fertigatie, scherm, elektra, klimaatcomputer). Die
  ligt een veelvoud boven het casco-kengetal. De benchmark-range in de
  bibliotheek is hierop afgestemd (turn-key hogedraad-groente, NL 2025).
- **Bron (geraadpleegd 2026-06-01):**
  - Kengetallenlijst toetsing bouwkosten (lokale regelgeving / CVDR747733):
    https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR747733/1

## 5. Hemelwaterafvoer — ontwerp-regenintensiteit (correctie t.o.v. aanname)

- **Bevinding:** de **NEN 3215**-ontwerpregenintensiteit voor gebouwriolering /
  HWA is **0,03 l/(s·m²) = 1,8 l/(min·m²) ≈ 30 mm/u** (overstroming ~1×/5 jaar),
  **niet 35 mm/u**. In de glastuinbouw wordt voor goten/HWA in de praktijk vaak
  een **hogere ontwerpwaarde (± 35–50 mm/u)** als veiligheidsmarge aangehouden
  i.v.m. piekbuien en grote dakoppervlakken per goot.
- **Toegepast:** de norm-aanname is gecorrigeerd naar **30 mm/u (NEN 3215)** als
  basis, met de aantekening dat de HWA-post een praktijkmarge (~35 mm/u) mag
  aanhouden. De HWA-post is als aparte regel opgenomen (STA-groep).
- **Bronnen (geraadpleegd 2026-06-01):**
  - NedZink — capaciteit HWA berekenen (0,03 l/s·m²):
    https://www.nedzink.com/nl/hemelwaterafvoer/capaciteit-hwa-berekenen/
  - NEN 3215:2011 (gebouwriolering):
    https://www.nen.nl/nen-3215-2011-nl-164832

---

## Verantwoording & beperkingen

- Bedragen zijn **richtprijzen** uit publieke marktbronnen, geen offertes van een
  specifieke leverancier. Projectspecifieke factoren (complexiteit, locatie,
  inkoopmoment, staal-/glasindex) kunnen sterk afwijken.
- Waar een bron alleen een **band** geeft, is een waarde **binnen** die band
  gekozen en in de bibliotheek vastgelegd met `bandbreedte_pct`/`tolerantie_pct`.
- De raming blijft een **indicatieve haalbaarheids-/budgetraming** —
  `indicatief, geen offerte` (Wkb: geen constructieberekening).